الشيخ محمد هادي معرفة (مترجم: ايروانى)

135

التفسير الأثرى الجامع (تفسير اثرى جامع) (فارسى)

طولانى بوده است ! شگفتا از كم خردهايى كه به چنين نوشته‌هاى ساختگى رسوا اعتماد مىكنند . افزون بر اين ، تناسب بين صدر و ذيل آيه ، واضح و آشكار است و غبارى بر آن نيست . مسلمانان از نزديك شدن به اموال يتيمان دورى مىورزيدند ، از اين رو اجازهء ازدواج با همسران بيوه شدهء شهيدان يا ازدواج با دختران آنان را يافتند و بدين ترتيب ، تصرف در اموال آنان كه با رضايت صورت مىگرفت ، بر آنان گوارا شد . نورى نيز اين گونه ، در كتابش ، فصل الخطاب ، به رواياتى تكيه كرده است كه ارزشى ندارد . روايات مسند آن نيز تأويل مناسبى را پذيراست ؛ آن‌سان كه به تفصيل بحث كرده‌ايم . يكى از آن روايات - كه شايد نزد شيخ نورى از روايت‌هاى مهم بوده - روايتى است كه صاحب كتاب « دبستان المذاهب » « 1 » نقل كرده است . اين روايت دربارهء سورهء ساختگى ولايت است كه دربردارندهء عبارت‌هايى ركيك و نفرت‌آميز و ناسازگار با قواعد عربى مىباشد ؛ به گونه‌اى كه ذوق سليم آن را نمىپذيرد ؛ براى نمونه در اين سوره چنين آمده است : « إنّ عليًّا قانت فى الليل ساجد يحذر الآخرة و يرجو ثواب ربّه . قل هل يستوى الّذين ظلموا و هم بعذابى يعلمون » « 2 » ؛ سخنى كه افزون بر ركيك بودن سبكِ در هم آميخته‌اش ، هيچ گونه انسجام ندارد ؛ آن‌سان كه امام بلاغى گفته است . او مىگويد : « صاحب فصل الخطاب از محدّثان پُر نويسى است كه در پىگيرى و گردآورى مطالب شاذ ، بسيار كوشيده است . او گم شدهء خود

--> ( 1 ) . اين كتاب ، مجموعه حكايات پراكنده ، از خيابان‌ها و راه‌ها و قهوه‌خانه‌هاست كه كيخسرو اسفنديار ، يكى ازدرويش‌هاى هند ( بين سال‌هاى 1040 تا 1065 هجرى ) گردآورى كرده است . وى از فرزندان آذر كيوان ، بنيان گذار فرقهء الحادى كيوانيه ، در دورهء اكبر شاه تيمورى ( 963 - 1014 ) در هند مىباشد . ( التمهيد فى علوم القرآن ، ج 8 ، ص 166 و 167 ) . ( 2 ) . « به راستى ، على در شب مشغول عبادت و سجده است و از آخرت مىترسد و به پاداش پروردگارش اميددارد . بگو : آيا كسانى كه ستم كردند - در حالى كه عذاب مرا مىدانند - مساوىاند ؟ »